Tôn Giáo Tây Tạng

Để hiểu về tôn giáo Tây Tạng một cách tổng thể, chúng ta nên bắt đầu từ việc tìm hiểu Yungdrung Bon, đây là đặc trưng văn hóa vùng bản địa vốn có của Cao nguyên Thanh Tạng. Đồng thời, tôn giáo Bon là một phần quan trọng của văn hóa truyền thống Tây Tạng. Trước khi Phật giáo Ấn Độ du nhập vào Cao nguyên Thanh Tạng, Bon là một nền văn hóa tôn giáo chính thống độc tôn tại khu vực Tây Tạng.

Bắt rễ từ thời cổ đại, tôn giáo Bon đã trải qua toàn bộ lịch sử và sự tiến hóa của xã hội Tây Tạng cổ và đóng vai trò thúc đẩy sự văn minh, tiến bộ của xã hội Tây Tạng sơ khai. Về sau, tôn giáo Bon với nền tảng quần chúng rộng rãi cũng đóng một vai trò không thể thay thế trong sự hình thành của Phật giáo Tây Tạng.

Vì vậy, các tài liệu của Yungdrung Bon bản địa cổ đại được gọi là bộ luật của Zhang-Zhung. Và chữ viết Zhangzhung thời đó chủ yếu được sử dụng để ghi chép kinh sách, điển tịch của tôn giáo Bon.

Theo ghi chép của sách cổ, thái tử của Vương quốc Zhangzhung, Shenrab Miwo, đã thực hiện nhiều cải cách đối với tôn giáo Bon bản địa và sáng lập ra Yungdrung Bon, được biết đến như là "Phật pháp Zhangzhung cổ" lâu đời nhất ở Tây Tạng.

Shenrab Miwo đã sáng tạo ra chữ viết Zhangzhung đầu tiên và sau đó giảng dạy năm bộ môn tri thức (Pañca-vidyā): khoa học nghệ thuật và thủ công mỹ nghệ (śilpa-karma-sthāna vidyā), khoa học ngôn ngữ (śabda vidyā), khoa học y học (cikitsā vidyā), khoa học tâm linh (adhyātma vidyā) và khoa học logic (hetu vidyā). Nền văn minh Zhangzhung cổ đại chủ yếu phát triển dựa trên sự truyền bá của Yungdrung Bon. Một nhận định về nền văn minh Zhangzhung cổ đại và ý nghĩa lịch sử của tôn giáo Bon là: "Không ngoa khi nói rằng muốn hiểu văn minh Tây Tạng, trước hết phải hiểu văn minh Zhangzhung cổ đại; Nếu muốn nghiên cứu Phật giáo Tây Tạng, thì phải nghiên cứu Bon trước.

Nguồn gốc, sự hình thành và phát triển của Phật giáo Tây Tạng có mối liên hệ khăng khít với quá trình lịch sử của Phật giáo Ấn Độ và sự biến đổi văn hóa của nó. Nói một cách hình tượng, Phật giáo Tây Tạng có thể được coi là một "bản sao" của nền văn hóa tôn giáo được cấy ghép trực tiếp từ Phật giáo Ấn Độ lên cao nguyên Thanh Tạng. Trong quá trình hình thành và phát triển, Phật giáo Tây Tạng cũng từng chịu ảnh hưởng rất lớn từ văn hóa truyền thống Tây Tạng, đặc biệt là tôn giáo Bon. Ở một số khía cạnh, nó thậm chí đã tiếp nhận khung lý thuyết và phương thức tư duy của Bon để tiếp thu văn hóa Phật giáo từ Ấn Độ. Vì vậy, Phật giáo Tây Tạng mang những đặc trưng cao nguyên rõ nét, khác biệt với các tông phái Phật giáo khác.