Dãy núi Gangdise

Dãy núi Gangdise, còn được gọi là Gangdise Shan hay dãy Kailas, chạy qua phần tây nam của Tây Tạng, song song với dãy Himalaya, theo hướng tây bắc - đông nam. Đây là đường phân thủy giữa hệ thống sông nội địa và hệ thống sông của Ấn Độ Dương. Phía bắc của nó là cao nguyên Tây Tạng vùng núi cao phía bắc. Phía nam là thung lũng Nam Tạng mát mẻ.

Gangdise có nghĩa là Chúa tể của các ngọn núi trong tiếng Tạng. Nó còn được gọi là "trục của thế giới". Nó được kết nối với dãy núi Nyenchen Tanglha ở phía đông. Dãy núi Gangdise dài 1100 km, ở độ cao khoảng 6.000 mét. Đỉnh cao nhất của nó là núi Loinbo Kangri, ở độ cao 7.095 mét. Tuy nhiên, đỉnh chính của nó là Núi Kailash, nằm ở phía bắc Hồ Manasarovar, ở độ cao 6.656 mét với đường tuyết ở độ cao 6.000 mét.

Hai phía bắc và nam của dãy núi Gangdise là khu vực hoạt động địa chấn và sau những năm 1970, động đất cấp 6 trở lên đã xảy ra nhiều lần.

Địa hình

Dãy Gangdise là một ranh giới địa lý quan trọng giữa phía bắc và phía nam của Cao nguyên Tây Tạng, đồng thời cũng là đường phân thủy chính giữa hệ thống sông chảy ra Ấn Độ Dương ở Tây Tạng và hệ thống sông nội lưu ở Bắc Tạng.

Dãy núi Gangdise bắt đầu từ sống Sassel ở phía đông nam của dãy Karakoram ở phía tây (34°15′ B, 78°20′ Đ), và kéo dài về phía đông đến tây nam Hồ Namtso (khoảng 29°20′ B, 89°10′ Đ), nối tiếp với dãy Nyingchi Tanggula. Độ cao của dãy núi nói chung là 5500-6000 mét. Đoạn phía tây chạy theo hướng đông nam, và nhánh chính dọc theo dãy Ganlei song song với phía bắc của dãy chính theo cùng hướng, với chiều rộng khoảng 60-70 km. Đỉnh chính của dãy Gangdise là Kailash, còn được gọi là đỉnh Kailas trong tiếng Phạn, một ngọn núi thiêng nổi tiếng trên toàn thế giới.

Đỉnh cao nhất là Lunpo Gangri (còn gọi là Loinbo Kangri), với độ cao 7.095 mét ở đoạn phía đông của dãy Gangdise.

Kiến tạo địa chất

Dãy núi Gangdise bắt đầu nâng lên vào khoảng giữa kỷ Phấn trắng và sau đó nâng mạnh mẽ sau thế Thủy tân sớm. Người ta cho rằng dãy Gangdise là kết quả của sự va chạm, ép nén, đứt gãy và uốn nếp của khối Ấn Độ và khối châu Á vào giữa đến cuối thế Thủy tân, và đường khâu nối giữa hai khối nằm ở chân núi phía nam của dãy Gangdise và lưu vực sông Indus – thung lũng sông Yarlung Tsangpo.

Nghiên cứu của các nhà khoa học Trung Quốc cho thấy phần phía đông của Cao nguyên Tây Tạng đã nâng lên đến độ cao như hiện nay cách đây 34 triệu năm và đóng kín đầu phía đông của thung lũng trung tâm này, cùng với dãy Gangdise và dãy Trung tâm Phân thủy, cấu thành nên địa hình cao độ của khu vực Tây Tạng vào cuối thế Thủy tân.

Đặc điểm khí hậu

Phía nam dãy núi Gangdise thường được gọi là Nam Tạng, nơi có khí hậu mát mẻ và hơi khô. Thung lũng sông Yarlung Zangbo dưới 4.000 mét so với mực nước biển là đồng cỏ cây bụi, các khu vực cao hơn là đồng cỏ cận núi cao. Khu vực này có đồng cỏ rộng lớn và đất canh tác tập trung, cũng là vùng có dân cư tập trung và nông nghiệp, chăn nuôi phát triển ở Khu tự trị Tây Tạng. Phía bắc của nó là khu vực nội lưu của Cao nguyên Qiangtang, với khí hậu khắc nghiệt lạnh giá và khô hạn, chủ yếu là đồng cỏ núi cao. Phần lớn đất đai chỉ thích hợp cho việc chăn thả cừu và bò Tây Tạng hoặc là vùng hoang dã không người ở.

Văn hóa tôn giáo

Gangdise từ xa xưa đã là một thánh địa thờ cúng và hành hương của người dân khắp Trung và Nam Á.

Trong Phật giáo Tây Tạng, núi Gangdise là một ngọn núi thiêng. Theo Mật tông, nó tượng trưng cho Chakrasamvara và Vajravarahi; một số Phật tử tin rằng Đức Phật Thích Ca Mâu Ni cư ngụ trên ngọn núi này, cùng với năm trăm vị A-la-hán.

Có một ngôi đền ở Ấn Độ gọi là "Đền Shiva", được gọi là "Khandbahale" trong tiếng Hindi, và kiến trúc của nó cũng tương tự như ngọn núi này. Kỳ Na giáo cũng coi núi Gangdise là một ngọn núi thiêng tâm linh, và đó là nơi người sáng lập tôn giáo, Rishabhadeva, đạt được giải thoát.

Tôn giáo Bôn coi núi Gangdise là trung tâm của vũ trụ, chúa tể của các ngọn núi, nơi ở của các vị thần, và là chiếc thang để các vị thần giáng trần và thăng thiên. Ngoài ra, 360 vị thần của tôn giáo Bôn sống trong ngọn núi này. Núi Gangdise và các hồ, sông cùng thiên nhiên xung quanh đã tạo nên tôn giáo Bôn, chủ trương thờ cúng tự nhiên. Vì vậy, người Tây Tạng cổ đại đã có lòng tôn kính với nó rồi thờ cúng nó, và tôn kính nó như ngọn núi linh hồn của Vương quốc Zhang Zhung.

Người Nepal và người Ấn Độ coi ngọn núi này là thiên đường của Shiva (một trong ba vị thần Hindu), Manasarovar là hồ thánh. Nhiều tín đồ hành hương đến đây để chiêm bái. Người Hindu tin rằng chỉ cần họ đã chiêm bái núi Gangdise, các ngọn núi khác không cần phải chiêm bái nữa. Đi một vòng quanh núi Kailash có thể rửa sạch tội lỗi của một đời người; đi mười vòng quanh Kailash có thể tránh được khổ đau của địa ngục trong năm trăm kiếp luân hồi; đi một trăm vòng quanh Kailash có thể thăng thiên và thành Phật. Đặc biệt vào năm Ngựa, các tín đồ hành hương tin rằng một lần hành hương đến Gangdise trong năm Ngựa tương đương với mười ba lần hành hương trong các năm khác vì tất cả các vị thần sẽ tụ hội ở đây trong năm nay.

Con đường thương mại cổ đại

Trong lịch sử giao lưu văn hóa Đông Tây, núi Gangdise chiếm một vị trí độc đáo. Thời cổ đại, đã có một con đường thương mại nổi tiếng dẫn đến Trung Á và châu Âu, trở thành con đường cổ thứ hai kết nối Á-Âu, còn được gọi là "Con đường Xạ hương". Con đường thương mại này không chỉ kết nối kinh tế Đông Tây mà còn trao đổi và hòa quyện văn hóa Đông Tây.

Người Tây Tạng sẵn lòng truy nguyên nguồn gốc văn hóa bản địa của họ đến người Ả Rập ở phương Tây, điều này cho thấy từ xa xưa đã có lịch sử giao lưu và hòa quyện giữa văn hóa Tây Tạng và văn hóa phương Tây, đặc biệt là với các nền văn hóa Trung Á.

Các tuyến đường

Có năm tuyến đường để đến núi Gangdise:

1. Tuyến hành hương Ấn Độ: Lipulekh - Taklakot (Purang) - Darchen.
2. Tuyến hành hương Nepal: Kathmandu- Nepalgunj- Simikot- Hilasa(liên quan đến 3 chuyến bay)- Darchen / Kathmandu - Zhangmu(hiện chỉ có Gyirong) - Saga - Darchen(đường bộ).
3. Tuyến Bắc Ngari: Lhatse- Tsochen - Gertse - Gakyi - Senge- Tsangspo - Darchen.
4. Tuyến Nam Ngari: Saga - Zhongba - Baga - Darchen. Tuyến phía nam là lộ trình trực tiếp nhất đến núi Gangdise. Dọc theo thượng nguồn thung lũng sông Yarlung Tsangpo, bạn có thể chiêm ngưỡng các đỉnh núi tuyết của Gangdise và Himalaya và nhìn thấy linh dương Tây Tạng trên đường đi.
5. Tuyến Tân Cương-Tây Tạng: Kashgar - Karghalik - Đèo Mazar - Domar - Rutog- Senge-Tsangspo - Montser - Darchen, cách Kashgar 1.671km.