8 เครื่องใช้ในพิธีกรรมสำคัญของพุทธศาสนาแบบทิเบต

เครื่องใช้ในพุทธศาสนาแบบทิเบต หมายถึงสิ่งของที่พระและภิกษุใช้ในกิจกรรมและพิธีกรรมทางพุทธศาสนา สิ่งศักดิ์สิทธิ์ทางพุทธศาสนาเหล่านี้ได้รับความหมายพิเศษจากพระธรรม ทำให้พวกมันไม่ใช่เพียงสิ่งของธรรมดา แต่มีความศักดิ์สิทธิ์และขรึมขลังยิ่งขึ้น เครื่องใช้ในพิธีกรรมทิเบตมีหลายประเภทด้วยวัตถุประสงค์ รูปลักษณ์ และขนาดที่แตกต่างกัน เช่น ล้อสวดมนต์ ลูกประคำ สังข์ วชิระ และอื่น ๆ ส่วนใหญ่ได้รับอิทธิพลรูปลักษณ์จากเครื่องใช้ในพุทธศาสนาอินเดีย และผสมผสานลักษณะเฉพาะของตนเองเข้าไป เครื่องใช้พุทธทิเบตมักใช้สำหรับการถวายบูชาแด่พระพุทธเจ้า ประดับสถานที่ตรัสรู้ และการปฏิบัติธรรม บทความนี้จะแนะนำเครื่องใช้ในพิธีกรรมทิเบตที่สำคัญ 8 ชนิดโดยเฉพาะ

ระฆังสวดมนต์

ระฆังสวดมนต์เป็นหนึ่งในเครื่องใช้ในพิธีกรรมทางพุทธศาสนาที่จำเป็นสำหรับพระลามะและภิกษุเมื่อสวดมนต์หรือปฏิบัติธรรม ซึ่งรวมถึงระฆังกอโก ระฆังวัชระ ฯลฯ วัสดุของระฆังสวดมนต์มักเป็นทองแดง มีรูปทรงปากระฆัง และด้ามจับเป็นรูปครึ่งวัชระ ภายในมีลิ้นระฆัง ด้านนอกแกะสลักลวดลายต่าง ๆ ในพุทธตันตระแบบทิเบต ระฆังสวดมนต์ทิเบตมีความหมายอันลึกซึ้ง ระฆังเป็นสัญลักษณ์ของปรัชญา (ปัญญาที่สูงสุดและบริสุทธิ์ที่สุด) และมักใช้คู่กับวัชระ วัชระที่ถืออยู่เป็นตัวแทนของกิเลสหรืออารมณ์ที่รบกวนจิตใจทั้งห้าที่แปรเปลี่ยนเป็นปัญญาอันสูงสุดทั้งห้าผ่านทางวัชรยาน ส่วนบนของระฆังเทียบเท่ากับพระกายของพระพุทธเจ้า ส่วนล่างเทียบเท่ากับพระวาจา และวัชระอยู่ที่ใจกลาง ความหมายของระฆังสวดมนต์ทิเบตคือการระลึกถึงความว่างของสรรพสิ่ง และส่งเสริมความรู้สึกสงบสุข ระฆังยังเป็นเครื่องดนตรีทิเบต อีกด้วย โดยจะบรรเลงร่วมกับเครื่องดนตรีศักดิ์สิทธิ์อื่น ๆ เช่น กลองทิเบต (ดามารุ) ในพิธีกรรมเพื่อเป็นเครื่องบูชาดนตรีแด่พระพุทธเจ้าและเทพเจ้าอื่น ๆ

วัชระ

วัชระ (ทิเบต: ดอร์เจ) เดิมเป็นอาวุธสายฟ้าของอินเดียโบราณที่เทพอินทร์ในคัมภีร์พระเวทถือ แต่ต่อมาถูกนำมาใช้ในพุทธตันตระเป็นอาวุธในพิธีกรรม วัชระมีความเกี่ยวข้องกับคำว่าหยกแข็ง ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของความมั่นคงทางจิตวิญญาณและพลังทางจิต วัชระส่วนใหญ่ทำจากทองคำ เงิน ทองแดง เหล็ก และไม้หอม โดยทั่วไปมีรูปทรงเป็นสลักสามแฉก ห้าแฉก และเก้าแฉก ในพุทธตันตระ วัชระมักใช้คู่กับระฆังในพิธีกรรมต่าง ๆ โดยพระลามะ โดยถือวัชระ (ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของหลักการชาย ความเหมาะสมในการกระทำ) ด้วยมือขวา และถือระฆัง (ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของหลักการหญิง ปัญญา) ด้วยมือซ้าย การปฏิสัมพันธ์ของทั้งสองสิ่งนำไปสู่การตรัสรู้ในที่สุด

กลองทิเบต

กลองทิเบต (ทิเบต: ดามารุ) เป็นกลองสองหน้า พระทิเบต มักใช้กลองนี้เป็นเครื่องมือศักดิ์สิทธิ์และใช้ประกอบในพิธีกรรมพุทธทิเบต เช่น การฉลองเทศกาลทางพุทธศาสนาและพิธีกรรมต่าง ๆ อาทิ พิธีอัญเชิญพระพุทธเจ้าเกิดและพิธีเปิดแสงสว่าง

ดามารุมีหลายชนิด เช่น ดามารุค้อนโค้ง ดามารุหัวกะโหลก ดามารุสำริด ฯลฯ

ลักษณะเด่นของกลองค้อนโค้งคือค้อนซึ่งโค้งเหมือนคันธนู หน้ากลองมีเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 1 เมตร และมีด้ามจับอยู่ด้านล่าง ในการสวดมนต์ พระลามะจะสวดพระสูตรไปพร้อมกับถือด้ามกลองด้วยมือซ้าย และตีหน้ากลองด้วยค้อนในมือขวา คล้ายกับการบรรเลงประกอบ

ดามารุหัวกะโหลก (ทิเบต: โทพา) มักทำจากไม้ งาช้าง และกระดูกกะโหลกศีรษะมนุษย์ มีหนังขึงทั้งสองด้าน เอวมีอัญมณีและแผ่นทองคำประดับอยู่ที่ขอบ และมีริบบิยางหางเรียกว่า โชเพน ติดอยู่ด้วย ในงานสังฆกรรม กลองหัวกะโหลกมักถูกตีร่วมกับระฆังวัชระทางพุทธศาสนา

สังข์ในพุทธศาสนาแบบทิเบต

สังข์ (ทิเบต: ศังขะ) เป็นหนึ่งในสัญลักษณ์มงคลทั้งแปด และเป็นเครื่องดนตรีทางพุทธศาสนา

พระทิเบตใช้สิ่งเหล่านี้ในพิธีกรรมทางพุทธศาสนา พวกเขาใช้สิ่งของเหล่านี้เพื่อปลุกศิษย์จากหลับลึกแห่งอวิชชา และกระตุ้นให้พวกเขาบำเพ็ญประโยชน์ต่อผู้อื่น นี่เป็นวิธีการเผยแผ่พระธรรมของพระพุทธเจ้าและนำสันติสุขมาสู่สรรพสัตว์ ซึ่งมีประวัติศาสตร์ยาวนานกว่า 2,000 ปี

ตามตำนานเล่าว่า เมื่อพระศากยมุนีพุทธเจ้าทรง "หมุนกงล้อแห่งธรรม" (แสดงธรรม) เป็นครั้งแรกที่สารนาถ เสียงของพระองค์ดังกึกก้องดุจเสียงสังข์ใหญ่ก้องไปทั่ว พระอินทร์ (ผู้ปกครองสวรรค์) ได้ถวายสังข์ขาวหมุนขวาแด่พระพุทธเจ้า ซึ่งเป็นตัวแทนของเสียงพระธรรมอันลึกซึ้งและแผ่ซ่าน ตั้งแต่นั้นมา สังข์ขาวหมุนขวาจึงกลายเป็นสัญลักษณ์แห่งความโชคดี

ลูกประคำ (มาลา)

มาลาหรือชปมาลา คือสายลูกประคำ ซึ่งเป็นหนึ่งในเครื่องใช้ในพิธีกรรมพุทธทิเบต เมื่อปฏิบัติ "การถวายมณฑล" ซึ่งเป็นหนึ่งใน "การปฏิบัติเบื้องต้น" เพื่อสะสมบุญ ลูกประคำช่วยให้พระภิกษุจดจ่อกับความหมายของมนตรา แทนที่จะนับรอบขณะสวดมนต์

ลูกประคำพุทธทิเบตมักประกอบด้วยลูกปัด 108 เม็ดที่ร้อยด้วยด้ายเข้าด้วยกัน แม้ว่าบางครั้งจะมี 25 เม็ดเพื่อให้นับง่ายขึ้น มีลูกปัดคุรุหนึ่งเม็ดที่ใหญ่กว่าลูกอื่น ๆ ทำหน้าที่เป็นจุดเริ่มต้นและสิ้นสุดของการสวดมนตรา

มีวัสดุหลายชนิด ในพุทธศาสนาแบบทิเบต ลูกประคำที่ทำจากเมล็ดต้นโพธิ์ใช้กันทั่วไปมากกว่า ตามคัมภีร์พุทธศาสนา พระพุทธเจ้าเคยตรัสรู้ใต้ต้นโพธิ์ ดังนั้นเมล็ดของต้นโพธิ์จึงมีความหมายเชิงสัญลักษณ์ของการบรรลุสุขอันสูงสุด ผู้ศรัทธาจะได้รับบุญกุศลมากขึ้นเมื่อใช้ลูกประคำโพธิ์ทั้งในการปฏิบัติตันตระและมหายาน

กล่องเกา (เครื่องราง)

เกา คือเครื่องรางหรือกล่องสวดมนต์ขนาดเล็กของพุทธทิเบตที่สามารถสวมใส่ได้ สิ่งของทางพุทธศาสนาเหล่านี้โดยทั่วไปทำจากทองคำ เงิน หรือทองแดง ด้านนอกมักจะแกะสลักลวดลายอันประณีต และบางชิ้นยังประดับด้วยเทอร์ควอยซ์ ไข่มุก ปะการัง หรืออัญมณีอื่น ๆ ด้านในบรรจุพระพุทธรูปหรือพระคัมภีร์ที่ทำจากโลหะหรือดินเผา กล่องสวดมนต์นี้ช่วยป้องกันภูตผีปีศาจ รักษาความปลอดภัยและสุขภาพของสมาชิกในครอบครัว และนำมาซึ่งรางวัลแห่งความสุข

ล้อสวดมนต์ทิเบต

ล้อสวดมนต์เป็นหนึ่งในเครื่องใช้ในพิธีกรรมทิเบตที่ใช้สำหรับการสวดมนต์ การหมุนล้อสวดมนต์เป็นวิธีที่ดีที่สุดสำหรับชาวพุทธทิเบตในการสะสมบุญกุศลและชำระบาปกรรม พบเห็นได้ทั่วไปมากในทิเบต

มีอยู่หลัก ๆ สองประเภท หนึ่งคือล้อสวดมนต์มือ (ล้อมณี) ซึ่งทำจากทองคำ เงิน หรือทองแดง มีลวดลายนูนสวยงาม มักเป็นสัญลักษณ์มงคลทั้งแปด และสลักด้วยมหามนตราหกพยางค์ ภายในบรรจุพระคัมภีร์ และมีแกนหมุนได้ การหมุนล้อมณีหนึ่งรอบเทียบเท่ากับการสวดมนต์หนึ่งครั้ง อีกประเภทหนึ่งคือแถวล้อที่ติดตั้งเรียงกันเป็นแถวในวัดทิเบต ซึ่งทำจากไม้และโลหะ ด้านนอกของตัวล้อมักจะเขียนมนตราว่า "โอม มณี ปัทเม หุม" และภายในบรรจุพระคัมภีร์ ตามประเพณีพุทธทิเบต ทุกครั้งที่หมุนกระบอกสูบจะให้ผลบุญเท่ากับการสวดมนตราด้วยปากหนึ่งครั้ง

ตะเกียงเนยทิเบต

ตะเกียงเนย คือตะเกียงน้ำมันที่ตามประเพณีจุดด้วยเนยจืดของจามรี เป็นหนึ่งในเครื่องใช้ในพิธีกรรมของพุทธศาสนาแบบทิเบตที่ใช้สำหรับการถวายบูชา

ลักษณะเด่นที่เห็นได้ชัดของวัดทิเบตคือตะเกียงเนยที่จุดอยู่ตลอดเวลา ชาวพุทธทิเบตถือว่าตะเกียงเนยเป็นแสงแห่งจิตวิญญาณ ซึ่งมีสถานะสำคัญมากในจิตใจของพวกเขา เชื่อกันว่ามันสามารถขับไล่ความมืดมิดและเปลี่ยนสสารของโลกให้กลายเป็นความสว่างไสว แสงตะเกียงที่ลุกโชนสามารถขจัดอุปสรรคทางตาและอวิชชา ทำให้ชาวพุทธมีจิตใจที่ฉลาดและจะไม่หลงทางในความมืดของโลก

นอกจากวัดทิเบตแล้ว คุณยังสามารถเห็นตะเกียงเนยที่จุดอยู่ตลอดเวลาในบ้านของชาวทิเบตทั่วไปได้อีกด้วย ในโอกาสที่ชาวทิเบตนิมนต์พระมาสวดมนต์ให้ครอบครัวหรืออธิษฐานให้ญาติที่ล่วงลับ พวกเขาจะจุดตะเกียงเนยไม่กี่ดวงหรือหลายร้อยดวงที่บ้าน การบูชาตะเกียงเนยหน้าพระพุทธรูปสามารถอธิษฐานขอให้ผู้สูงอายุมีสุขภาพดีและอายุยืน เด็ก ๆ มีความเป็นสิริมงคลและความสงบสุข และทั้งครอบครัวได้รับความสุขเป็นการตอบแทน