Tibetaanse Thangka-schilderkunst

Het Tibetaans boeddhisme is een religie vol fantastische en mysterieuze symboliek. Maar een symbool dat je snel opvalt tijdens een Tibetaans religieus festival is de Tibetaanse Thangka. Maar wat is deze Tibetaanse Thangka precies en wat is de betekenis ervan in het boeddhisme?

Een Thangka is een rolschildering die in het Tibetaans boeddhisme wordt gebruikt voor aanbidding. Als rolschildering en kunstwerk is de Thangka altijd aantrekkelijk. Het prikkelt je ogen met zijn schitterende kleuren en uitgebreide taferelen.

Als kunstvorm en religieus symbool is het vrijwel uniek voor het Tibetaans boeddhisme, omdat het niet alleen een religieus symbool is. Het vertelt ook iets over de unieke geschiedenis, cultuur, politiek, het sociale leven, de gebruiken en vele andere aspecten van het leven van de Tibetaanse bevolking.

Waar komt de Thangka vandaan?

De oorsprong van de Thangka is niet makkelijk te achterhalen. Het vereist dat we teruggaan in de tijd, naar het Neolithicum op het Tibetaanse Plateau. De Thangka is terug te voeren naar de Mogao-grotten langs de Zijderoute. In deze grotten werden de oudst bewaarde schilderingen van Tibetaanse oorsprong gevonden. Deze Tibetaanse schilderingen waren op de muren van de grotten aangebracht, hoewel sommige op stof waren.

Uit deze vroege vormen van Tibetaanse schilderkunst evolueerden de traditionele rolschilderingen, die later werden geperfectioneerd tijdens de Tubo-dynastie. De Tubo-dynastie was een periode van machtige heersers in de Tibetaanse geschiedenis. Deze dynastie begon toen een groot Tibetaans heerser genaamd Songtsen Gampo de 10 afzonderlijke Tibetaanse stammen verenigde tijdens de Chinese Tang-dynastie (618-907).

Volgens een oude legende begon Songtsen Gampo, een Tubo-koning, echter met de traditie van de Thangka. Gedreven door goddelijke leiding en met het karmozijnrode bloed dat uit zijn neus droop, begon hij Bailamu te schilderen. Zo ontstond de eerste Thangka. De legende zegt ook dat de levende Boeddha de eerste Thangka verstopte in de buik van het beeld van Bailamu.

Oudst bekende muurschilderingen van Thangka

De oudst bekende muurschilderingen van Thangka dateren uit het midden van de zevende eeuw. De traditie van het maken van Thangka's moet echter al eerder zijn beoefend. Dit komt omdat tijdens de regering van Langdarma de kunst van het maken van Thangka's radicaal werd onderdrukt. Deze onderdrukking zou de reden kunnen zijn voor het gebrek aan overgebleven Thangka-muurschilderingen uit perioden vóór de zevende eeuw.

Er zijn echter enkele overgebleven Thangka-muurschilderingen uit de Song- en Yuan-dynastieën, vooral uit de tijd van de Vijfde Dalai Lama.

Vóór de regering van Lobsang Gyatso onder de Vijfde Dalai, werden de meeste Thangka's het best geïllustreerd door enkele geïsoleerde werken van volkskunstenaars. De Thangka's die door deze kunstenaars werden gemaakt, waren gewijd aan Tibetaanse kloosters.

Maar alles veranderde tijdens de regering van de Vijfde Dalai Lama, toen een speciale instelling werd aangewezen om de productie van Tibetaanse kunst te beheren.

Kort daarna bereikte de Thangka-kunst een hoog artistiek niveau, wat leidde tot een creatieve periode in de Tibetaanse geschiedenis.

Later, tijdens de regering van de Zevende Dalai Lama, Kelsang Gyatso, richtte hij de Keizerlijke Kunstacademie op. Dit versterkte de kunst van het Thangka-maken verder en leidde tot de meest invloedrijke soort Thangka—de Mengtang.

Verschillende formaten Thangkas

Thangka's variëren in grootte. Je zult vrij kleine thangka's zien, zoals een thangka van 20 bij 50 cm. Er zijn ook heel grote thangka's. Als we het over "groot" hebben, bedoelen we echt enorm. Deze Thangka's kunnen zestig voet of meer breed zijn en twintig voet of meer hoog. Deze Thangka's worden vaak onthuld tijdens belangrijke festiviteiten van de Tibetaanse Kalender.

Soorten Thangkas

Thangka's kunnen worden gecategoriseerd op basis van twee factoren: hoe ze zijn gemaakt (techniek) en van welk materiaal ze zijn gemaakt. Op basis van deze twee categorieën kunnen Thangka's worden onderverdeeld in twee groepen: de geschilderde thangka's en de geborduurde Thangka's.

Thangka's worden ook verder onderverdeeld in zijden applicatie (ornamenteel naaiwerk), geschilderd in kleuren, blokdrukken, zwarte achtergrond, gouden achtergrond, rode achtergrond en geborduurde. Bovendien kunnen Thangka's ook worden gegroepeerd op inhoud, grootte en materialen.

Hoe worden Thangkas gemaakt?

Er zijn verschillende stadia of stappen in het maken van een Thangka. Deze stappen kunnen soms enkele maanden of zelfs enkele jaren duren. Bovendien bevatten de materialen die worden gebruikt voor het schilderen van Thangka's kleuren die meestal afkomstig zijn uit lokale Tibetaanse mijnen. Deze materialen kunnen agaat, goud, zilver, cinnaber, saffraan, oker, rabarber en vele andere mineralen omvatten.

Om het ideale pigment voor het schilderen te creëren, worden deze materialen meerdere keren gemalen. Daarna wordt een minimale hoeveelheid runder gal in gelvorm gemengd met de gemalen materialen. Dit maakt de materialen nog duurzamer en langer houdbaar. Je kunt er dus zeker van zijn dat de kleur van de Thangka de tand des tijds doorstaat.

De makers van Thangka's kiezen zorgvuldig het doek voor de Thangka. Ze kiezen over het algemeen voor een lichtgekleurd doek. Ze zorgen er ook voor dat het doek niet te hard of te dik is. De reden hiervoor is dat een te hard of te dik doek de verf kan laten afbladderen en barsten en rimpels in het doek kan veroorzaken.

Hoe bereiden schilders het doek voor?

Schilders geven de voorkeur aan fijne katoenen stof en pure witte popeline. Ze kunnen ook kiezen voor witte zijde. De grote thangka's zijn meestal aparte stoffen die aan elkaar zijn genaaid om die gigantische thangka's te vormen. Je zou de naden echter zelden opmerken, omdat deze naden fijn waren gemaakt.

Sommige thangka's worden op een houten frame genaaid. Elke kant van het doek wordt vervolgens naar buiten getrokken om het doek strak te trekken. Zodra het doek is voorbereid, brengen de schilders eerst een laag lijm aan op het doek. Daarna laten ze de dunne laag lijm drogen.

Vervolgens brengen ze een laag pasta van kalk aan bovenop de gedroogde lijmlaag. Wanneer de tweede laag is opgedroogd, wrijven ze het doek steeds opnieuw met een schelp of glas totdat de stof volledig uit het zicht is verdwenen. Zodra de stof volledig onherkenbaar is, is het doek helemaal klaar voor het tekenen en schilderen.

Hoe creëren schilders de scènes op de Thangka?

Wanneer het doek helemaal klaar is, beginnen ze een ruwe schets te maken van wat ze willen schilderen. Daarna brengen ze de bijbehorende kleuren aan op de schets. Ze brengen eerst één kleur aan, te beginnen met de lichte kleur. Daarna gaan ze verder met de goudkleur. Vervolgens richten ze zich op de details van de scène, met name op de details van het gezicht van de Boeddha.

Het is goed om te weten dat de grootsheid van een thangka afhangt van of het gezicht goed is gemaakt. Er is dan ook een traditie ontstaan rond het schilderen van het gezicht van de Boeddha. Deze traditie stelt: "Je moet zorgvuldig een dag kiezen die ideaal is om het gezicht te schilderen." Dit komt omdat je op sommige dagen niet in een goede stemming bent of niet geïnspireerd bent. Daarom moet je het gezicht alleen schilderen op de dag dat je geïnspireerd bent.

Veel oude Thangka's hadden meestal inscripties op hun achterkant. Deze geschriften waren meestal mantra's met betrekking tot de godheid die op de scène was afgebeeld. In sommige gevallen verwezen de inscripties naar de eigenaar van de Thangka of, in zeer zeldzame gevallen, naar de schilder van de Thangka.

De scènes op de Thangka volgen over het algemeen een geometrisch patroon. Ze volgen een zeer systematisch raster van kruisende lijnen en hoeken. Daarom moeten de schilders van Thangka ook zeer bekwame en artistiek zijn om de scènes op een geometrische manier perfect te kunnen omlijnen.

De symboliek van de Thangka begrijpen

Thangka's zijn rijk aan symboliek en deze symbolen verwijzen vaak naar de grote scènes uit het leven van de godheden. Bovendien zijn deze symbolen gebaseerd op de strikte richtlijnen die in de heilige geschriften van het boeddhisme zijn uiteengezet. Degenen die de opdracht krijgen om de Thangka's te maken, zijn daarom ook meesters in het boeddhisme of hebben voldoende kennis en begrip van boeddhistische tradities.

Tibetaanse Thangka's tonen meestal Nirmanakaya. Maar wat is deze Nirmanakaya?

Nirmanakaya verwijst naar het derde aspect van de trikaya en de lichamelijke manifestatie van de Boeddha in ruimte en tijd. Met andere woorden, het heeft betrekking op de dimensie die de onophoudelijke manifestatie wordt genoemd. Thangka belichaamt dus de kwaliteiten van de Boeddha en het fysieke lichaam van de Boeddha.

De Thangka als meditatiehulpmiddel

Aangezien de Thangka de fysieke manifestaties en de onderscheidende kwaliteiten van de Boeddha weergeeft, wordt het al snel een meditatiehulpmiddel voor degenen die willen nadenken over het leven en het bestaan van de Boeddha. Er wordt ook geloofd dat gelovigen die mediteren op de scènes en afbeeldingen van de Thangka verdiensten verwerven en verder vooruitgang boeken in hun spirituele zoektocht.

In het verleden zijn er talloze Thangka's gemaakt. Enkele van de meest populaire en kleurrijkste Thangka's die ooit zijn gemaakt, behandelen de volgende scènes en concepten: