De Vijf Belangrijkste Geloofsovertuigingen van het Tibetaans Boeddhisme

Het Tibetaans boeddhisme is de meest beoefende religie in Tibet. Het is geworteld in het Mahayana-boeddhisme en wordt al meer dan duizend jaar in heel Tibet beoefend. Door de eeuwen heen is het Tibetaans boeddhisme uitgegroeid tot een unieke en levendige vorm van boeddhisme. Het heeft ook een uniek geheel van leringen en filosofieën ontwikkeld.

Dit geheel van leringen en filosofieën is rijk en omvangrijk. Toch kan het worden samengevat in vijf essentiële leerstellingen, namelijk: De Vier Edele Waarheden, Het Edele Achtvoudige Pad, de leerstellingen over Karma en Wedergeboorte, en de beoefening van Meditatie. In dit artikel wordt elk van deze overtuigingen kort besproken.

De Vier Edele Waarheden

Het Tibetaans boeddhisme is voornamelijk gebaseerd op de Vier Edele Waarheden die door de Grote Boeddha zijn onderwezen. Het kennen en begrijpen van deze Vier Edele Waarheden stelt een gelovige in staat om een beter inzicht te krijgen in de ware betekenis van het leven. Deze vier edele waarheden zijn de volgende:

Dukkha (Angstige Lijden, Onbevredigdheid)

Het Sanskrietwoord dukkha is moeilijk in het Nederlands te vertalen. Het impliceert echter dat het bestaan vol is van angstige lijden. Angstig lijden is aanwezig bij de geboorte. Het is ook aanwezig bij de dood. Bovendien is het aanwezig in het verouderingsproces en bij ziekte of kwalen. Volgens het Tibetaans boeddhisme wordt het aardse leven daarom gekenmerkt door een cyclus van geboorte, dood en wedergeboorte (Samsara).

Samudaya (Ontstaan, Oorsprong)

Samudaya of de oorsprong van dukkha is een centraal idee in het boeddhisme. Het impliceert dat er een wet is die onze wereld regeert. Deze wet is het fundamentele Principe van Oorzaak en Gevolg. Dukkha (lijden) ontstaat uit het verlangen van een mens om te overleven, het verlangen naar niet-voortbestaan of dood, en het verlangen naar seksuele genoegens. Weten dat lijden uit deze verschillende verlangens voortkomt, geeft ons een beter idee waarom we angstig lijden.

Nirodha (Beëindiging of Ophouden)

Nirodha verwijst naar de kennis van de mogelijkheid om dukkha (lijden) te beëindigen. Om een einde aan het lijden te maken, moet men verlangens, hunkeringen of dorst loslaten. Hunkeringen komen natuurlijk in drie vormen voor, namelijk: hunkering naar zintuiglijke genoegens, hunkering naar worden, en hunkering naar niet-worden. Als deze hunkeringen niet worden uitgeroeid, keert dukkha steeds weer terug.

Magga (Edele Achtvoudige Pad)

Magga of het Edele Achtvoudige Pad is het pad dat leidt tot het afzien van verlangens. Als je het Edele Achtvoudige Pad leeft, kun je een einde maken aan dukkha.

Het Edele Achtvoudige Pad

Het begrijpen van de Vier Edele Waarheden leidt tot verlichting. In feite verwijst de vierde Edele Waarheid naar het Edele Achtvoudige Pad. Het Edele Achtvoudige Pad is een belangrijke leerstelling van het Tibetaans boeddhisme. De getrouwe beoefening van het Edele Achtvoudige Pad leidt tot het einde van de cyclus van wedergeboorte:

1. Juist Inzicht (Samma Ditthi)—Juist inzicht verwijst naar een heldere kennis van de bovengenoemde Vier Edele Waarheden. Het is het besef dat het leven vol lijden is en dat lijden voortkomt uit onze verschillende hunkeringen. Dit heldere inzicht is noodzakelijk om verlichting te bereiken.
2. Juiste Denkwijze (Samma sankappa)—Heldere gedachten worden bereikt zodra je een helder begrip hebt van de Edele Waarheden. Gedachten vormen een mens. Gedachten leiden ook tot daden. Verkeerde gedachten leiden tot verkeerde daden. Juiste gedachten leiden echter tot juiste daden, afzien, liefdevolle vriendelijkheid en onschadelijkheid (mededogen).
3. Juiste Spraak (Samma vaca)—Juiste gedachten leiden tot juiste spraak. Bovendien moeten de juiste gedachten gepaard gaan met juiste spraak. Daarom moet een persoon die verlichting wil bereiken, de gewoonte van juiste expressie en communicatie ontwikkelen.
4. Juist Handelen (Samma kammanta)— Juiste daden zijn de uitlopers van de juiste gedachten. Juiste gedachten moeten natuurlijk worden aangevuld met juiste daden. Met het juiste handelen kun je geleidelijk ontsnappen aan het nawerkende effect van de karmische cyclus van geboorte, dood en wedergeboorte. Je kunt jezelf ook met de juiste daden van deze karmische cyclus bevrijden.
5. Juist levensonderhoud (Samma ajiva)— Een persoon die verlichting wil bereiken, moet ook het juiste levensonderhoud vinden. Je werk mag nooit iemand schaden. Als het iemand schaadt, dan is het niet het juiste levensonderhoud.
6. Juiste Inspanning (Samma vayana)— Al onze handelingen vergen inspanning van onze kant. Om verlichting te bereiken, moet men daarom de juiste inspanning leveren voor dat doel. De juiste inspanning omvat ook het koesteren van goede gewoonten zoals het beoefenen van meditatie en mindfulness.
7. Juiste opmerkzaamheid (Samma sati)— De juiste opmerkzaamheid verwijst naar het juiste bewustzijn. Het houdt in dat je jezelf voortdurend observeert en gadeslaat, inclusief je gedachten, gevoelens en verbeelding. Juiste opmerkzaamheid omvat Anapanasati of aandacht voor de ademhaling, wat Vipassana of inzicht aanvult.
8. Juiste Meditatie (Samma samadhi)—verwijst naar de beoefening van correcte meditatie. Het omvat ook een diepe concentratie. Bovendien omvat het de beoefening van verschillende soorten meditatie.

De Leer van Karma

De leer van karma is een centraal thema in het Tibetaans boeddhisme. Het is gerelateerd aan de wet van oorzaak en gevolg. Gebaseerd op deze wet, stelt de leer van karma dat onze huidige daden gevolgen hebben. De gevolgen kunnen onmiddellijk zijn of pas jaren later verschijnen, of zelfs in een andere levensvorm. Karma wordt gezien als een effect in plaats van een oorzaak, en karma wordt meestal opgeslagen in het bewustzijn van een wezen.

Elke persoon moet de effecten van karma oplossen. Je moet boven de cyclus van geboorte, dood en wedergeboorte (samsara) uitstijgen. Iedereen kan het oplossen door de oorzaak ervan direct aan te pakken. Het Tibetaans boeddhisme stelt dat men karma kan oplossen door de Vier Edele Waarheden te begrijpen en het Edele Achtvoudige Pad te leven.

Het Concept van Reïncarnatie

Het Tibetaans boeddhisme ondersteunt het concept van Reïncarnatie. Als concept zegt het dat men herboren of gereïncarneerd kan worden in een andere levensvorm. Het concept van reïncarnatie is een noodzakelijke leerstelling van het Tibetaans boeddhisme omdat wezens de karmische cyclus van geboorte, dood en wedergeboorte ondergaan.

Zoals vermeld in de bespreking over karma, wordt karma meestal opgeslagen in het bewustzijn van een wezen. Als je slecht karma in je bewustzijn draagt, kun je herboren worden in een lagere bestaansvorm, wat je zeker niet zou willen. Terwijl als je goed karma draagt, je herboren kunt worden in een hogere bestaansvorm. Je zult een geboorte-dood-wedergeboorte cyclus ondergaan totdat je jezelf bevrijdt van al het slechte karma en verlichting bereikt.

Het Verschil tussen Reïncarnatie en Wedergeboorte

Reïncarnatie verschilt echter een beetje van het karmische concept van wedergeboorte. Wedergeboorte is onvrijwillig en is meestal te wijten aan karma. Je wordt herboren op basis van de manier waarop je je vorige leven hebt geleefd. Toch is reïncarnatie in het Tibetaans boeddhisme vrijwillig. Het is niet te wijten aan karma. Het gebeurt omdat je het hebt gewild.

In het Tibetaans boeddhisme wordt iemand die reïncarnatie ondergaat aangeduid als "Tulku." De Tulku kiest vrijwillig wanneer en waar te reïncarneren. Hij kiest ervoor te reïncarneren met een doel, namelijk om andere wezens in staat te stellen een hogere bestaansvorm te bereiken. Een voorbeeld van een Tulko is de Dalai Lama of de Pänchen Lama. De Tulku wordt meestal ontdekt of achterhaald door mensen via dromen, visioenen, waarzeggerij of overleg met orakels.

Het Concept van Bodhisattva

Bodhisattva is een ander concept dat besproken moet worden onder reïncarnatie en wedergeboorte. Het komt van twee Sanskrietwoorden “sattva” wat “voelende wezens” betekent en “bodhi” wat “verlichting” betekent. Dus Bodhisattva betekent etymologisch een “verlicht voelend wezen”. In de striktste zin van het woord betekent bodhisattva "iemand die op weg is naar het Boeddhaschap, iemand dat gevoel van spontaan verlangen en een mededogende geest heeft ontwikkeld om het Boeddhaschap te bereiken ten behoeve van andere voelende wezens.

Bodhisattva's zijn dus degenen die de Bodhisattva-geloften hebben onderschreven om andere voelende wezens te helpen het Boeddhaschap te bereiken. Bodhisattva's staan algemeen bekend als “boeddhistische heiligen”,

Bodhisattva wordt in verschillende culturen anders afgebeeld. Toch zijn in het Tibetaans boeddhisme enkele van de meest universeel erkende Bodhisattva's die van Chenrezig, Samantabhadra en Mañjuśrī. Elke Bodhisattva heeft zijn/haar toewijding, en elk heeft de leiding over een specifiek aspect of rijk. Tara is bijvoorbeeld een vrouwelijke bodhisattva in het Tibetaans boeddhisme die de deugden van succes in werken vertegenwoordigt of erover waakt.

Het Bodhisattva Pad

Een ander corollair schema bij het bereiken van spirituele vooruitgang in het Tibetaans boeddhisme is dat van het Bodhisattva Pad. Het bestaat uit de volgende vijf paden:

• Het pad van accumulatie
• Het pad van voorbereiding.
• Het pad van zien.
• Het pad van meditatie
• Het pad van niet meer leren.

Lamaïsme

Lamaïsme—het onderhouden van de leringen en praktijken die door de lama's zijn doorgegeven—is uniek voor het Tibetaans boeddhisme. Lama is een titel, in het Tibetaans boeddhisme, voor een leraar van de Dharma (gedragingen in overeenstemming met het principe van de juiste orde). In het Tibetaans boeddhisme betekent Lama echter het "hoogste principe". In het verleden verwees Lama altijd naar de hoofden van kloosters of vereerde spirituele meesters.

Traditioneel wordt de term "Lama" alleen gegeven aan goeroes die een bepaald niveau van spirituele verlichting hebben bereikt. Daarom zul je het woord "Lama" vaak zien en horen toegevoegd aan de namen van meesters en leraren zoals die van de Dalai Lama's en de Pänchen Lama's.

Deity Yoga (Meditatie)

Er zijn verschillende soorten meditatie in het boeddhisme. Toch is Deity Yoga de meest populaire onder deze verschillende vormen van meditatie in het Tibetaans boeddhisme. Het woord “deity” (godheid) kan zelf soms verwarrend zijn. Binnen het Vajrayana-boeddhisme betekent “godheid” niet “god”. Het betekent een volledig verlicht wezen. Deity yoga is dan een praktijk die ons helpt ons te identificeren met een bepaalde volledig verlicht wezen of Boeddha om onze aangeboren Boeddha-natuur te realiseren. Het is een meditatiepraktijk waarbij je je identificeert met een specifieke godheid door middel van visualisaties en rituelen.

Deity Yoga omvat twee fasen, namelijk: de generatiefase en de voltooiingsfase. In de generatiefase visualiseert men een gekozen godheid en concentreert men zich op zijn mandala en begeleidende godheden. Dit resulteert in de identificatie van zichzelf met die godheid. In de voltooiingsfase laat men de visualisatie van deze identificatie met de godheid los en betreedt men uiteindelijk de leegte.

Het Doel van Deity Yoga!

Het doel van deity yoga is om de beoefenaar te laten realiseren dat hij en de meditatiegodheid van dezelfde essentie zijn. Dit betekent dat de mediteerder beseft dat er geen dualiteit is tussen de meditatiegodheid en de mediteerder. Non-dualiteit is een moeilijk concept om uit te leggen. Maar in eenvoudige bewoordingen betekent het dat de beoefenaar en godheid één worden.

Als een gelovige zich regelmatig bezighoudt met deity yoga, wordt hij geleidelijk aan één, in gedachten en daden, met de Boeddha. Bovendien wordt door de constante beoefening van deze meditatie de staat van Boeddhaschap bereikt.

Een ander doel van deze praktijk is om de beoefenaar te laten realiseren dat er een potentiële Boeddha in ieder van ons zit. Het feit dat ieder van ons een potentiële Boeddha is, onderscheidt deze praktijk van elk wensdenken of verlangen naar iets dat nooit bereikt kan worden.

Meditaties zijn natuurlijk centraal in het Tibetaans boeddhisme. In feite verwijzen de laatste drie van het Edele Achtvoudige Pad naar de beoefening van meditaties en het belang ervan.

Analytische en Concentratieve Meditatie

Er zijn veel soorten boeddhistische meditatie, zoals asubha bhavana (overpeinzingen over weerzinwekkendheid), een meditatie over de pratityasamutpada (afhankelijk ontstaan), anussati (herinneringen), samadhi (concentratie), en nog veel meer. Toch kunnen boeddhistische meditaties worden onderverdeeld in twee soorten: het analytische type en het concentratieve type.

Het analytische type is een soort meditatie die een beetje mindfulness bevat. Toch maakt deze meditatie gebruik van redenering om een dieper inzicht te krijgen in de werking van de geest en de aard van de werkelijkheid. Door gebruik te maken van de rede kan men tot een concrete realisatie komen van het ware zelf en de ware aard van de werkelijkheid.

Concentratieve meditatie daarentegen is een meditatiepraktijk die een beoefenaar helpt focus te ontwikkelen. In deze praktijk traint men zijn geest om zich op een object te concentreren. Het belangrijkste doel is om een persoon in staat te stellen een eenpuntige focus op een object te ontwikkelen. Het object kan een kaarsvlam, een afbeelding of een ademhaling zijn.

Als iemand zich bezighoudt met concentratieve meditatie, keert zijn aandacht altijd terug naar het focusbeeld als hij wordt afgeleid. Hierdoor kan de beoefenaar het vermogen ontwikkelen om gefocust en gegrond te blijven. Dr. Sanjay Gupta, die dit type meditatie beoefende, zegt dat “het een oefening is voor het ontwikkelen van hyperfocus.”

Het Concept van Mantra's

Je zult ook het concept van mantra tegenkomen wanneer je leest over het Tibetaans boeddhisme en meditatie. Mantra – een Sanskrietterm – verwijst naar een heilig woord of een reeks woorden die herhaaldelijk worden uitgesproken, gezongen, over gemediteerd of gemompeld tijdens gebeden of meditatie. Mantra's zijn effectief in het kalmeren van de geest en het zetten van de stemming voor meditatie.

Mantra's zijn geen gewone woorden. Het zijn heilige woorden of verzen die geassocieerd worden met een godheid. Deity mantra's zijn een belangrijk aspect van het Tibetaans boeddhisme. Bovendien variëren mantra's in lengte en in structuur. Een voorbeeld van een mantra is die van "Om" die wordt beschouwd als de eerste manifestatie van Brahman in het hindoeïsme en de fundamentele mantra is.

Mandalas

Als je een aantal boeddhistische kloosters gaat bezoeken, zul je verrast zijn om kleurrijke mandala's te zien. Mandala's verwijzen naar kleurrijke geometrische configuraties of symbolen. Ze vertegenwoordigen het geheel van de kosmos. Ze worden vaak gebruikt als een middel of hulp bij diepere meditatie. Ze worden ook gebruikt om de geest van een gelovige te focussen en een heilige ruimte te creëren tijdens het bidden.

In het Tibetaans boeddhisme worden mandala's beschouwd als heilige kosmische kaarten die de opvolgingen van Boeddha in kaart brengen. Ze komen voor in geweven of beschilderde stoffen of rollen of in enorme wandkleden die in de gompas van tempels en altaren worden geplaatst. Je zult enorme mandala's zien in het Potala-paleis in Lhasa en andere boeddhistische tempels en kloosters in Tibet.

Tot Slot

Voor een buitenstaander kunnen de praktijken van het Tibetaans boeddhisme esoterisch en raadselachtig overkomen. Toch is het Tibetaans boeddhisme gebaseerd op solide leerstellingen. Bovendien belichaamt het een sublieme verzameling rituelen, filosofieën en overtuigingen die de moeite van het bestuderen waard zijn.

De praktijken van het Tibetaans boeddhisme hebben als ultiem doel het “Boeddhaschap” of de “verlichting” van een gelovige. Boeddhaschap wordt begrepen als een staat of niveau van bestaan die vrij is van belemmeringen voor vrijheid. Het is een staat van voortdurend geluk of zaligheid, gekoppeld aan het bereiken van verlichting. Dus, als je op zoek bent naar een nobel pad naar verlichting, kun je altijd de fundamentele uitgangspunten en leerstellingen omarmen en je bezighouden met de unieke praktijken van het Tibetaans boeddhisme.